Houtrook kan schadelijk zijn voor de gezondheid en mensen kunnen geurhinder van houtrook ervaren. Daarom is het belangrijk om houtrook te meten en te signaleren. Houtstook zorgt voor ongeveer 25% van alle fijnstofuitstoot (PM2.5) in Nederland. Daarom is houtstook een belangrijk onderwerp voor beleidsmakers, van lokale tot nationale schaal. Tot nu toe was het een uitdaging om lokale houtrookemissies te bepalen of houtrook afkomstig van lokale bronnen te meten. Dit komt door de hoge kosten of de beperkte mogelijkheden van apparatuur. In SPARKS onderzocht het RIVM of dat beter kon met de nieuwe bcMeter, een goedkope roetsensor. 

SPARKS-project 

Het SPARKS-project was een pilotstudie van het RIVM in samenwerking met elf bewoners die aangaven vaak houtrook waar te nemen in hun directe woonomgeving. In het project onderzocht het RIVM een mogelijk verband tussen goedkope roetmetingen, fijnstofmetingen en meldingen van houtrook uit de RIVM Beleving App. Door deze gegevens met elkaar te combineren is gekeken of de roet- en fijnstofsensoren houtrook konden signaleren.   

De sensoren 

De in dit project geteste bcMeter om te roet te meten, is volledig open-source. Alle documentatie waaronder bouwinstructie, benodigde componenten, 3D printbestanden en benodigde software  vind je terug op de website of Github.  Geïnteresseerden kunnen dus ook zelf deze sensor in elkaar zetten. Voor het meten van PM2.5 en PM10 gebruikte het RIVM de Sensirion SPS30 en Nova Fitness SDS011.   

Samenwerken met bewoners 

Er zijn elf bewoners die vaak overlast van houtrook ervaren geselecteerd om mee te doen aan het project. De beschikbare roet- en fijnstofsensoren zijn door hen zelf thuis geïnstalleerd. Tijdens een aantal weken waarin we veel houtstook verwachten (februari, en eerste twee weken van maart) hebben de bewoners de sensoren zo goed mogelijk draaiende gehouden en het filterpapier verschillende keren verwisseld. Het verwisselen van het filterpapier moet met de hand gedaan worden. Ook konden deelnemers via de Beleving App een melding doen als zij houtrook waarnamen. De ervaringen van de deelnemers met de gebruiksvriendelijkheid van de sensor zijn ook meegenomen in het onderzoek. 

Eerste ervaringen 

De eerste ervaring met de bcMeter is dat de aanschaf gemakkelijk is. Toch waren er na aanschaf meerdere uitdagingen. Zo was het lastig om de sensor te verbinden met het wifi-netwerk en stabiel te houden. Ook had de behuizing (een 3D-print) kwetsbare punten en moest het filterpapier om de drie dagen worden vervangen. Daar staat tegenover dat als de sensor goed werkte er wel pieken van roet door lokale houtstook gemeten werden in onze testopstelling.   

Resultaten 

 Na het uitvoeren van verschillende experimenten en de metingen bij bewoners, concludeert het RIVM dat de roetsensoren lokale houtstook kunnen oppikken. Tijdens de houtstook-test die op het RIVM-terrein is gedaan, bleek dat de roetsensoren pieken gaven op het moment dat er een nieuw houtblok op het vuur werd gelegd. Deze kwamen ook overeen met de momenten dat de fijnstofsensoren piekten (zie figuur 1). 

Maar het verband tussen roetmetingen en gemelde overlast was niet zo duidelijk. Zo bleek uit de vergelijking tussen houtrookmeldingen en de roetmetingen dat er momenten waren dat een melding overeenkwam met een piek in de roetconcentratie. Maar er waren ook veel gevallen waarbij de melding niet overeenkwam met een piek in de roetconcentratie. 
 

Figuur 1: Tijdserie van de roet- en fijnstofsensoren tijdens een houtstook-test op het RIVM terrein.

De ervaringen van de deelnemers in combinatie met de wisselvallige resultaten van de bcMeters, maakt dat de roetsensor nog niet helemaal klaar lijkt voor een brede inzet in (citizen-science) projecten. De technische ontwikkeling van de sensor staat niet stil. Inmiddels is de bcMeter al op meerdere punten aangepast en verbeterd. Mogelijk wordt dit onderzoek op een later moment herhaald om te kijken of de sensoren dan wel inzetbaar zijn. 

Een uitgebreidere beschrijving van de resultaten is gepubliceerd in tijdschrift LUCHT.